Elohim: Liczba mnoga czy pojedyncza? – część 3

Elohim oznaczające pogańskich bogów.

Słowo Elohim nie zawsze jest pluralis majestatis, liczbą mnogą majestatu. Kiedy mowa jest o pogańskich bogach, to słowo Elohim z reguły jest liczbą mnogą. Na przykład drugie przykazanie zabrania oddawania czci elohim acherim אֱלֹהִים אֲחֵרִים, ‘innym (l.mn.) bogom (l.mn.)’. W tym wyrażeniu słowo Elohim nie tylko ma końcówkę liczby mnogiej, ale otrzymuje też przymiotnik w liczbie mnogiej acherim אֲחֵרִים innym (l.mn.). To mówi nam, że w drugim przykazaniu Elohim użyty jest nie jako liczba mnoga majestatu, lecz jako liczba mnoga, oznaczając wielu bogów. Zakaz ten nie jest wymierzony przeciwko jakiemuś specyficznemu ‘innemu (l.poj.) bogu (l.mn.)’, lecz przeciwko ‘innym (l.mn.) bogom (l.mn.)’. W Tanachu wyraz Elohim użyty jest wiele razy na określenie pogańskich bogów i w większości tych przypadków jest on liczbą mnogą określającą wielu (fałszywych) bogów. Z tego powodu, kiedy Tanach mówi o JAHWE, to używa Elohim w formie liczby mnogiej majestatu, oznaczającego ‘wielkiego Boga’, natomiast gdy mówi o pogańskich bogach, to używa Elohim w formie liczby mnogiej, oznaczającego ‘bogów’. W obu przypadkach to towarzyszące mu czasowniki i przymiotniki wyjawiają nam, jakie ma być znaczenie, liczba mnoga czy też pluralis majestatis.

Elohim w postaci pluralis majestatis, nie odnoszący się do Boga Izraela.

Liczba mnoga majestatu słowa Elohim nie oznacza, że jest jakaś wieloosobowość w postaci Boga. Można to bardzo łatwo dostrzec w kilku przykładach, gdzie forma pluralis majestatis słowa Elohim jest użyta w przypadku odnoszenia się do kogoś innego, niż JAHWE. Taki przykład widoczny jest w 2 Mojż. 7:1, gdzie JAHWE oznajmia Mojżeszowi, że jego samego uczyni Elohim dla faraona: „Patrz, oto ustanawiam cię Elohim (bogiem) dla faraona; a twój brat Aaron będzie twoim prorokiem”. Oczywiście nie oznacza to, że JAHWE zamienił Mojżesza w boga, lecz raczej, że będzie przemawiał do faraona w mocy autorytetu poprzez Aarona, który będzie mu służył za pośrednika, w taki sam sposób, w jakim prorocy służyli i mówili w autorytecie JAHWE. Jasno widać, że w Mojżeszu nie ma niczego mnogiego, nawet jeśli został uczyniony Elohim (l.mn.) dla faraona [1].

Przy bardzo rzadkich okazjach słowo Elohim użyte jest w formie pluralis majestatis, nawet gdy odnosi się ono do pogańskich bogów. Taki przykład znajdujemy w 1 Król. 11:33, „A to dlatego, że Mnie opuścili i korzyli się przed Astartą – Elohim (bóstwem) Cydończyków, przed Kemoszem – Elohim (bóstwem) Moabitów i przed Milkomem – Elohim (bóstwem) Ammonitów”. Widzimy tutaj troje pogańskich bóstw, z których każde określone jest jako Elohim. Oczywiście wiemy, że Księga Królów nie mówi nam, iż któreś z tych bóstw jest „jedynym Bogiem”. Wręcz przeciwnie, werset ten oskarża Izraelitów za oddawanie im czci. Jednakże, w tym samym czasie Cydończycy, Moabici i Ammonici patrzyli na nie, jak na wielkie bóstwa i w tym przypadku Pismo stosuje określenie używane przez samych pogan na określenie ich własnych bogów. Oczywiście Astarta, Kemosz i Milkom, każde z nich określane jest mianem Elohim, chociaż każde z nich jest pojedynczym bogiem i nie ma w nich nic z mnogości. Widać z tego jasno, że gdy słowo Elohim (w formie pluralis majestatis, ale w liczbie pojedynczej) odnosi się do JAHWE, to towarzyszą mu czasowniki i przymiotniki w liczbie pojedynczej. Forma gramatyczna pluralis majestatis lub inaczej liczba mnoga majestatu jest po prostu formą gramatyczną określającą wielkość bez żadnego sugerowania, iż dany obiekt jest mnogi lub wieloosobowy. Jeśli utrzymujemy, że Elohim oznacza wieloosobowość, to musimy też zacząć twierdzić, iż Mojżesz jest wieloosobowy, wraz z Kemoszem, pogańskim bogiem Moabitów i Milkomem, pogańskim bogiem Ammonitów.

Jednoosobowość JAHWE.

To, że JAHWE jest pojedynczą osobą, a nie wielomnogością bogów lub postaci jest konsekwentnie widoczne w tym, co znajdujemy w Hebrajskiej Biblii. Oto Mojżesz ogłasza ludowi Izraelskiemu: „Słuchaj Izraelu, JAHWE jest Bogiem, JAHWE jest jeden” (5 Mojż. 6:4). Jeśli JAHWE byłby wieloma bogami lub postaciami, co za sens miałoby mówienie, że jest On ‘jeden’? Warto tu nadmienić, że nie jest tu mowa, iż JAHWE jest jednym z czegoś (jednym bogiem, jedną osobą). On po prostu jest ‘jeden’, w każdym tego słowa znaczeniu. W podobny sposób i prorok Zachariasz mówi nam o powszechnym oddawaniu czci JAHWE przy końcu dni, „A JAHWE będzie królem nad całą ziemią; w ten dzień JAHWE będzie jedyny oraz jedyne Jego Imię” (Zachariasz 14:9). Zachariasz mówi nam, że dziś ludzie mnożą JAHWE, ale u końca dni cała ludzkość będzie wiedzieć, że JAHWE jest pojedynczą osobą i ma tylko jedno imię.

W Księdze Izajasza jesteśmy uczeni, że JAHWE jest jeden i tylko jeden, „Ja, ja jestem JAHWE i poza mną nie ma innego zbawiciela” (Izajasz 43:11). W innym miejscu Izajasza JAHWE stawia retoryczne pytanie, „Czy jest jakiś Elo’ah (Bóg) oprócz mnie?” (Izajasz 44:8). Podobne słowa czytamy w psalmie, „Któż jest Elo’ah (Bogiem) oprócz JAHWE i któż jest Skałą oprócz naszego Elohim?” (Psalm 18:32). W wersecie tym słowem na określenie ‘Boga’ jest Elo’ah אֱלוֹהַּ, postać (liczba) pojedyncza słowa Elohim. Te wersety mówią, że JAHWE jest Elo’ah (Bogiem) i poza nim nie ma żadnego innego Elo’ah (Boga). Rzeczywiście, w całej Hebrajskiej Biblii JAHWE nazwany jest pojedynczym Elo’ah (Bogiem) 47 razy, co dowodzi, że nie jest On mnogością bądź wieloosobowością [2]. Potwierdza to także, że Elohim z czasownikiem w liczbie pojedynczej i z przymiotnikiem w liczbie pojedynczej jest liczbą mnogą majestatu określającym pojedynczą osobę z uwypukleniem jej wielkości.

[1] Mojżesz został uczyniony Elohim wobec Aarona (2 Mojż. 4:16).

[2] JAHWE nazywany jest Elo’ah (Bogiem), formą pojedynczą słowa Elohim w następujących wersetach: 5 Mojż. 32:15.17; Izajasz 44:8; Habakuk 3:3; Psalm 18:32; 50:22; 114:7; 139:19; Hiob 3:4; 3:23; 4:9.17; 5:17; 6:4.7.9; 9:13; 10:2; 11:5; 12:4.6; 16:21; 19:6.21.26.; 21:9.19; 22:12.26; 24:12; 27:3.8.10; 29:2.4; 31:2.6; 33:12.26; 35:10; 36:2; 37:15.22; 39:17; 40:2; Przypowieści 30:5; Nehemiasz 9:17.

 

Koniec

Bogusław Kluz

Elohim: Liczba mnoga czy pojedyncza? – część 2

Pluralis majestatis (łac. ‘liczba mnoga majestatu’)

Dlaczego Elohim posiada przyrostek sugerujący liczbę mnogą, skoro jest to wyraz w liczbie pojedynczej z czasownikiem oraz przymiotnikiem występującym w liczbie pojedynczej? Hebrajski posiada specjalny typ liczby mnogiej z końcówką w liczbie mnogiej, nawet jeśli oznacza on zwykłą liczbę pojedynczą z użyciem czasownika lub przymiotnika także w liczbie pojedynczej. Taka forma nazywa się pluralis majestatis (liczba mnoga majestatu). Przyrostek liczby mnogiej w rzeczowniku pluralis majestatis nie oznacza, że jest więcej niż jeden tych rzeczowników, lecz że rzeczownik ten jest „wielki, dostojny, absolutny, majestatyczny”. Weźmy inny przykład, słowo adonאָדוֹן oznacza ‘gospodarz, właściciel’, podczas gdy adonimאֲדוֹנִים (Izajasz 19:4, Malachiasz 1:4) z męską końcówką liczby mnogiej oznacza ‘potężnego właściciela, pana’. Tak oto czytamy w Izajaszu 19:4 „Zatem wydam Micraim w ręce srogiego pana, a król okropny będzie nad nimi panował”. W wersecie tym ten srogi król, który pokona Micraim (Egipt) określony jest następująco, adonim kashehאֲדֹנִים קָשֶׁה, ‘srogi (liczba pojedyncza) pan (liczba mnoga)’. Użyte w tym wersecie słowo na określenie ‘pana’ to adonimאֲדֹנִים, które ma w swojej końcówce przyrostek liczby mnogiej. Jednakże przymiotnik ‘srogi’ ma formę liczby pojedynczej kashehקָשֶׁה (a nie formę liczby mnogiej kashimקָשִׁים). W rozważanym przez nas przykładzie końcówka liczby mnogiej dodana do słowa adonimאֲדֹנִים nie czyni go liczbą mnogą (‘panowie’), lecz uwypukla jego znaczenie (‘wielki, potężny pan lub władca’). Ponieważ adonimאֲדֹנִים jest liczbą mnogą majestatu, dlatego przyjmuje przymiotnik w liczbie pojedynczej kashehקָשֶׁה (‘srogi’) a nie przymiotnik w liczbie mnogiej kashimקָשִׁים, który byłby wymagany przez liczbę mnogą.

Słowo ba’alבַּעַל także oznacza ‘pan’, podczas gdy be’alimבְּעָלִים z męską końcówką liczby mnogiej oznacza ‘wielki, potężny pan’. Przykład: w 2 Mojżeszowej, w rozdziale 21 właściciel „bodliwego byka” stale określany jest jako be’alimבְּעָלִים, ‘właściciel’ [1]. Słowo be’alim בְּעָלִים ma końcówkę liczby mnogiej, chociaż byk może należeć tylko do jednej osoby. W tym przypadku tutaj końcówka liczby mnogiej podkreśla ten rzeczownik, uzupełniając go konotacją „ostatecznego właściciela, rzeczywistego pana”. Ponieważ rzeczownik בְּעָלִים ‘właściciel’ jest liczbą mnogą majestatu, to stoi przy nim czasownik w liczbie pojedynczej. Czytamy tam na przykład o lekceważącym właścicielu, którego byk kogoś zabódł: „byk będzie ukamienowany, a nadto i jego właściciel stracony (yumatיוּמָת)”. Czasownik yumatיוּמָתoznaczający “zgładzić, zabić” jest w liczbie pojedynczej, mimo że wyraz ‘właściciel’ be’alimבְּעָלִים ma końcówkę liczby mnogiej.

Typową cechą charakterystyczną liczby mnogiej majestatu jest to, że posiada ona końcówkę liczby mnogiej, a oznacza pojedynczy przedmiot i w związku z czym otrzymuje przymiotniki i czasowniki w liczbie pojedynczej [2]. Elohim jest po prostu przykładem rzeczownika w formie liczby mnogiej majestatu oznaczającym ‘wielkiego Boga’, a dowodem na to jest to, iż towarzyszą mu czasowniki oraz przymiotniki w liczbie pojedynczej.

[1] Na przykład w wersecie 29 (rozdział 21) – בְּעָלָיו. Proszę zauważyć, że końcówka liczby mnogiej ָיוzostała utworzona z regularnej końcówki liczby mnogiej – ִים połączonej z przyrostkiem dzierżawczym וֹ (=jego). Forma pojedyncza z tym samym przyrostkiem dzierżawczym wyglądałaby tak: בַּעְלוֹ.

[2] Czasem pojawia się coś takiego jak intensywna liczba mnoga i rzeczywiście przyjmuje czasownik bądź przymiotniki w liczbie mnogiej, lecz dzieje się to na zasadzie „przyciągania”. Przykłady widać w 1 Mojż. 20:13, Jozue 24:19, 1 Sam. 28:13-14, co zostało wyjaśnione u Geseniusa §145u3 i §146a. Jednakże nie czyni to z nich liczby mnogiej, co widać dokładnie w ostatnim z podanych przykładów.

cdn..

Bogusław Kluz

[Jest to fragment artykułu dotyczącego problemu jedno- i wieloosobowości naszego Stwórcy. Same fragmenty artykułu są tłumaczeniem artykułu napisanego przez Nehemiasza Gordona]