Fotel Mojżesza

Fotel Mojżesza

Uzbrojony w tę nową wiedzę (patrz poprzednie odcinki) w końcu otworzyłem Ewangelię Mateusza 23:2-3 w Hebrajskim Mateuszu Szem-Towa, aby zobaczyć, co tam jest powiedziane. Jak już wspomniano, tłumaczenie z greckiego jest następujące (UBG):

Na katedrze Mojżesza zasiedli uczeni w Piśmie i faryzeusze. Czyńcie więc i przestrzegajcie wszystkiego, co [oni] nakazują wam przestrzegać, ale według ich uczynków nie postępujcie. Mówią bowiem, ale nie czynią.

Kiedy jednak zajrzałem do hebrajskiego tekstu Mateusza, znalazłem tam coś zupełnie innego:

לאמור על מושב משה ישבו סופרים ופרושים
וכל אשר יאמרו לכם שמרו ועשו אבל כמעשיהם לא תעשו כי הם יאמרו אבל לא יעשו

(2) Al ki-se Mo-she yesh-vu ha-pi-ru-shim ve-ha-cha-cha-mim. (3) Ve-a-ta, kol a-sher yo-mar la-chem shim-ru va-asu u-ve-ta-ka-no-te-hem u-ma-a-se-hem al ta-a-su she-hem om-rim ve-hem e-nam o-sim.

Tak brzmiałoby tłumaczenie na język polski:

(2) Faryzeusze i mędrcy siedzą na krześle Mojżesza. (3) Dlatego wszystko, co on wam mówi, pilnie wykonujcie, ale według ich ulepszeń/reform (takanot) i ich precedensów (ma’asim) nie postępujcie, ponieważ oni mówią, ale nie wykonują.

W Hebrajskim Mateuszu Jaszua mówi swoim uczniom, by nie byli posłuszni faryzeuszom. Jeśli twierdzą, że mają autorytet, bo siedzą na Krześle Mojżesza, to pilnie wykonujcie to, co mówi Mojżesz!

Aby zrozumieć, co się stało, musimy porównać hebrajski z greckim. W języku greckim uczniom nakazano słuchać „wszystkiego, co oni [faryzeusze] mówią”, ale w języku hebrajskim Jaszua powiedział swoim uczniom, aby byli posłuszni „wszystkiemu, co on [Mojżesz] mówi”. Są to zasadniczo dwa różne przesłania. W języku hebrajskim jest to różnica tylko jednej litery! Po hebrajsku „on mówi” to jomar, podczas gdy „oni mówią” to jomru. Jedyna różnica między nimi w tekście hebrajskim polega na wstawieniu dodatkowego waw w jomru „oni mówią”. To, że jest to podstawą dla zupełnie innego przekazu, jest niesamowite, ponieważ waw to jedna z najmniejszych liter alfabetu hebrajskiego, tak naprawdę to tylko jedno pociągnięcie kreseczki! Dodanie tej małej litery zmienia przesłanie Jaszua z przykazania posłuszeństwa Mojżeszowi („wszystkiego, co on mówi”) na przykazanie, aby być posłusznym faryzeuszom („wszystkiego, co oni mówią”). Natomiast w języku greckim różnica między „on mówi” (eipei) a „oni mówią” (eiposin) jest znacznie większa. Sugeruje to, że grecki tłumacz błędnie odczytał tekst hebrajski jako zawierający to dodatkowe waw. Może ten grecki tłumacz nawet nie rozumiał, kim byli lub o co chodziło faryzeuszom!

Po pouczeniu swoich uczniów, aby wykonywali to, co mówi Mojżesz, Jaszua mówi dalej, że nie wolno im postępować według takanot i ma’asim faryzeuszy. Te dwa hebrajskie słowa, takanot i ma’asim, mają ogromne znaczenia, gdy mowa o faryzeuszach. Ze słowem takanot już się spotkaliśmy, kiedy omawialiśmy „pięć niegodziwości” rabinów. W żargonie faryzeuszy takanot oznacza „ustawy, reformy”, a dokładniej „reformy, które zmieniają prawo biblijne”. Sami rabini rozróżniają prawo biblijne i własne wymyślone przez siebie prawa, które nazywają takanot, „reformami”. Słownik Jastrowa1, standardowy leksykon języka hebrajskiego istniejącego po spisaniu Tanachu, podaje następujący przykład użycia słowa takanot:

Czy nazywasz je halakhoth (decyzje prawne)? To są reformy [takanot] (zmiany prawa biblijnego)2.

Jeśli tekst Mateusza Szem-Towa jest poprawny, to Jaszua ostrzegał swoich uczniów, aby nie szli za takanot lub stworzonymi przez człowieka prawami rabinów. Oczywiście jest to zgodne z tym, czego Jaszua nauczał swoich uczniów w Ewangelii Mateusza 15:3 i dalej: „Czemu i wy postępujecie wbrew przykazaniu Bożemu dla waszej tradycji? … tak unieważniliście przykazanie Boże przez waszą tradycję”. [UBG]. Podobnie jak karaimscy mędrcy w średniowieczu, Jaszua oskarżał faryzeuszy o przedkładanie ich własnych wymyślonych praw ponad prawo Tory. Co ciekawe, w Hebrajskim Mateuszu 15:3 słowo przetłumaczone jako „tradycja” to także takanot, „reformy, które zmieniają prawo biblijne”! Tak więc w Hebrajskim Mateuszu jest spójny wątek przez całą księgę. Jaszua wypowiadał się przeciwko takanot, faryzejskim reformom, które zmieniały prawo biblijne.

W greckim Mateuszu 15:8-9 Jaszua oskarża faryzeuszy o „uczenie nauk, które są przykazaniami ludzkimi”, rzekomo cytując z Izajasza 29:13. Jednakże nie jest to dokładnie to, co mówi Izajasz. W rzeczywistości Izajasz mówi o „wyuczonych przykazaniach ludzkich”. Niewiarygodne jest to, że Hebrajski Mateusz ma dokładny cytat z Izajasza, słowo w słowo.

  • Grecki Mateusz 15:9 „nauki, które są przykazaniami ludzkimi”.

  • Hebrajski Mateusz 15:9 „wyuczone nakazy ludzi”.

  • Hebrajski Izajasz 29:13 „wyuczone nakazy ludzi”.

Jest to dość znaczące, ponieważ gdyby Szem-Tow Ibn Szaprut tłumaczył z greki i przyłapał Nowy Testament na błędnym cytowaniu Izajasza, chciałby jak najdokładniej zachować to błędne cytowanie, aby móc go użyć jako amunicji w swoich debatach z katolikami. I jeśli Hebrajski Mateusz Szem-Towa jest naprawdę tłumaczeniem z greki, to dlaczego jego cytaty z Tanachu odpowiadają oryginalnemu hebrajskiemu, słowo w słowo, skoro greckie cytaty są w najlepszym przypadku parafrazami?

Kiedy zobaczyłem dokładny cytat z Izajasza 29:13, byłem zaintrygowany; mędrcy karaimscy również zarzucali faryzeuszom przestrzeganie „wyuczonych przykazań ludzkich” i, jak wspomniałem wcześniej, zwrot ten wielokrotnie pojawia się w średniowiecznych pismach karaimskich.

Inną rzeczą, o której mówi się, że Jaszua ostrzegał swoich uczniów w Hebrajskim Mateuszu, jest ma’asim faryzeuszy. Według Słownika Jastrowa3 ma’asim to „precedensy”, a ściślej mówiąc, akty lub czyny, które służą jako precedensy. Pojęcie ma’asim jest unikalne dla judaizmu faryzejskiego. Nic dziwnego, że grecki tłumacz Mateusza nie miał pojęcia, do czego on się odnosi, więc przetłumaczył je dosłownie jako erga „dzieła lub uczynki”. Jednak Jaszua mówił o ma’asim faryzeuszy, a jest to coś bardzo specyficznego. Kiedy faryzeusz nie wie, jakie jest prawo w konkretnej sytuacji, szuka precedensu u jednego ze swoich nauczycieli. Faryzeusze tłumaczą, że jeśli jeden z ich nauczycieli dokonał określonego czynu, to musi być to zgodne Prawem Ustnym. Nazywa się to ma’aseh lub w liczbie mnogiej ma’asim „precedensami”. Ta koncepcja jest kanonizowana w talmudycznej regule ma’aseh raw „precedens jest nauczycielem” (Talmud Babiloński, Szabat 21a). Talmud cytuje liczne ma’asim, z których wywodzą się niektóre praktyczne prawa. Na przykład rabini mają zasadę, że dozwolone jest używanie rampy zbudowanej w szabat przez poganina, jeśli nie została zbudowana specjalnie dla Żyda. To dziwne orzeczenie rabiniczne wywodzi się z następującego precedensu:

Ma’aseh, w którym Rabban Gamaliel i starsi podróżowali statkiem, kiedy to jakiś poganin zrobił rampę do schodzenia, a Rabban Gamaliel i starsi zeszli po niej. (Talmud Babiloński, Szabat 122a)

Rabini założyli, że Rabban Gamaliel i starsi nie mogli zgrzeszyć i dlatego fakt, że użyli rampy zbudowanej w szabat, dowodzi, że jest to dopuszczalny czyn. Uczenie się precedensów z działań rabinów jest standardową metodą stosowaną przez rabinów do wprowadzania praw religijnych. Nie ma potrzeby dowodu biblijnego, gdyż precedens rabiniczny jest znacznie lepszy4.

Według Hebrajskiego Mateusza Jaszua ostrzega swoich uczniów, aby nie patrzyli na ma’asim, na precedensy rabinów, jako wzorce właściwego zachowania. Nie mają też przestrzegać takanot, praw wymyślonych przez rabinów. Zamiast tego mają słuchać tego, co mówi Mojżesz, ponieważ w końcu rabiniczne roszczenie do autorytetu pochodzi z tego, że zasiadają na fotelu Mojżesza5. Przypomina to naukę o monecie z wizerunkiem Cezara (Mateusz 22:20-21). Jeśli jest to moneta Cezara, daj ją Cezarowi6. Jeśli to fotel Mojżesza, rób to, co mówi Mojżesz.

tłumaczył – Bogusław Kluz

Rozważanie to oparte jest o książkę pt. „Hebrajski Jaszua kontra grecki Jezus”, napisaną przez Nehemia Gordona.

1Słownik Jastrowa jest w szczególności słownikiem hebrajskiego i aramejskiego, używanych we wczesnych tekstach rabinicznych, które z grubsza odpowiadają językowi hebrajskiemu używanemu w I wieku n.e. w Judei i Galilei.

2Jastrow, str. 1693, pozycja Takanach, cytat za Talmudem Babilońskim, Baba Metsia 112b.

3Jastrow, str. 820.

4Alternatywne wyjaśnienie ma’asim „uczynków”, które po raz pierwszy zasugerował mi Avi Ben Mordechai, opiera się na użyciu tego słowa w dokumencie 4QMMT ze zwojów znad Morza Martwego. W 4QMMT (4Q398 14-17 ii:3), wyrażenie ma’asei hatorahuczynki prawa” odnosi się do stosowania Tory w interpretacji autorów tego dokumentu prawnego, który czasami znacznie różni się od tego, co faktycznie mówi Tora. Opierając się na tym wyjaśnieniu, Jaszua instruował swoich uczniów, aby przestrzegali Tory, ale ostrzegał ich, aby nie akceptowali faryzejskich interpretacji Tory. Chociaż to wyjaśnienie jest intrygujące, ma dwa ograniczenia. Pierwsze, Mateusz 23:3 mówi o ma’asehem „o ich dziełach”, to znaczy o uczynkach faryzeuszy, a nie o ma’asei hatorah „o uczynkach prawa”, co jest rzeczywistym wyrażeniem, jakie pojawia się w 4QMMT. Drugie, wyrażenie „uczynki prawa” w sensie zastosowania Tory w interpretacji faryzeuszy (lub kogokolwiek innego) nie pojawia się nigdzie w obszernej wczesnej literaturze faryzejskiej zachowanej w Misznie, Talmudzie i Midraszu. Z drugiej strony, większość tej literatury faryzejskiej nie została spisana przed III wiekiem n.e., podczas gdy 4QMMT dowodzi, że to wyrażenie było używane w języku hebrajskim I wieku n.e., przynajmniej przez tego, kto napisał 4QMMT. Ta sugestia pozostaje możliwa.

5Należy zwrócić uwagę na Rossa K. Nicholsa, który, o ile wiem, był pierwszym uczonym, który zwrócił uwagę na wariant czytania jomar „on mówi” w Hebrajskim Mateuszu Szem-Towa 23:3. Nichols pisze w artykule opublikowanym na http://www.ancientpaths.org/, że dokonał tego odkrycia w 1995 roku. Jednak Nichols nie wspomina o dodatkowym tekście „i ich takanot”, związku tego dodatkowego tekstu z Hebrajskim Mateuszem 15, ani o znaczeniu ma’asim w kontekście faryzejskim. Oczywiście Nichols nie mówi nic o powiązaniach z Karaimami.

6„A on ich zapytał: Czyj to wizerunek i napis? Odpowiedzieli mu: Cesarza. Wtedy powiedział im: Oddajcie więc cesarzowi to, co należy do cesarza, a Bogu to, co należy do Boga.” (Mateusz 22:20-21 [UBG]). Zarówno w Hebrajskim, jak i Greckim Mateuszu jest napisane, aby „oddać” Cezarowi to, co należy do Cezara! Jeśli to moneta Cezara, to mu ją oddaj.

 

Pobierz ten artykuł w pliku pdf – Fotel_Mojżesza.pdf